Aangeleerde hulpeloosheid versus het zorgsyndroom

Een van de lastigste barrières die we moeten zien te doorbreken om passend onderwijs tot een succes te maken is ons eigen ‘zorgsyndroom’. Inderdaad, niet alleen de mensen met wie we werken hebben zo hun beperkingen en problemen, ook wij hebben een syndroom!

Het hebben van een zorgsyndroom betekent dat een leerkracht zo graag wil zorgen voor het kind dat hij hem hiermee ontwikkelkansen ontneemt, hoe oprecht zijn intenties ook zijn. Het kind wordt werk uit handen genomen dat binnen zijn mogelijkheden ligt. Hij hoeft bepaalde uitdagingen en verantwoordelijkheden niet aan te gaan, omdat het toch wel voor hem wordt gedaan. Sommigen protesteren hiertegen, anderen laten het zich aanleunen, maar in alle gevallen ontstaat een houding van ‘aangeleerde hulpeloosheid’

Een groot risico dat het zorgsyndroom met zich meebrengt, is dat de leerkracht altijd gelijk krijgt ten aanzien van zijn (negatieve) verwachtingen van een kind. Het kind krijgt immers niet de kans om te laten zien wat hij zelf kan (competentie). Als een leerkracht beweert dat iemand iets niet kan, zal die ander hem tonen dat hij het niet kan (relatie). Omdat het kind iets niet kan, wordt het hem ook niet meer aangeboden, en doordat we het niet meer aanbieden, bewijst het kind dat hij het niet kan (autonomie). Op die manier krijgen we als professionals altijd gelijk.
 

Een bijkomende valkuil is dat de werkdruk voor de leerkracht alleen maar zal toenemen als de (pessimistische) overtuiging van de leerkracht het wint van de werkelijkheid van iemands kunnen. Hij zal uiteindelijk meer werk verzetten dan degene die hij begeleidt.

Leren en ontwikkelen doet pijn. Falen en tijdelijk terugvallen horen erbij. Door als leerkracht niet te proberen dit te voorkomen (= zorgsyndroom), maar samen met het kind te leren falen en weer op te krabbelen, bied je iemand de kans om zich te ontwikkelen. De liefde van een leerkracht voor een kind is niet minder groot als de leerkracht zijn eigen zorgsyndroom aanvalt!


Emiel van Doorn

registratiebalie
 registratiebalie