Workshop 1: Speel je wijs met rekenen en rekentaal

Irma Smegen

Irma Smegen

Taal speelt een belangrijke rol bij het leren rekenen. In deze workshop komen werkvormen aan bod waarmee jonge kinderen tot en met groep 4 hun rekenwoordenschat spelenderwijs uitbreiden. Daarnaast biedt het een kijkje in de keuken van ‘Li La Land’ waarin handpoppen kinderen meenemen in een fantasievol avontuur waarbij ze gaan onderzoeken en ontwerpen. Zo krijgt rekenen via spel een plek in de leefwereld van het jonge kind.

Spelen is een natuurlijke behoefte van kinderen waar we aan tegemoet willen komen. Bovendien leren kinderen spelend gemakkelijker; doordat ze bewegen en de zintuigen worden geprikkeld zijn er meerdere delen in de hersenen actief. Daardoor beklijft dat wat aan bod komt beter.

In deze workshop zijn actieve werkvormen en theorie rond rekenen en taalverwerving steeds met elkaar verweven. De spelvormen en activiteiten in deze workshop zijn afkomstig uit de boeken ‘Speel je wijs woordenschat’ en ‘Speel je mee in Li La Land? Onderzoeken en ontwerpen met jonge kinderen’. Na deze workshop zit je vol inspiratie om meteen in de praktijk te brengen.

In het werk van Irma Smegen (1970) vormt spelen de rode draad. Ze is auteur en trainer van ‘Speel je wijs woordenschat’, ‘Speel je wijs Theater, drama en spel voor taalontwikkeling op de basisschool’ en ‘Speel je mee in Li La Land? Onderzoeken en ontwerpen met jonge kinderen’. Daarnaast ontwikkelde ze het ‘Fantaseer en Acteerspel’. Vanuit haar bedrijf ‘Speel je wijs’ verzorgt Irma zowel in Nederland als internationaal opleidingen, trainingen en lezingen. Ze is betrokken bij diverse kunsteducatieve programma’s en is als docent Arts & Culture verbonden aan ITEps, de internationale pabo van Stenden. www.speeljewijs.com www.irmasmegen.com


Workshop 2: Rekenen met Nieuws in de klas

Chris van Hall

Chris van Hall

Nieuws in de klas stimuleert jongeren via het onderwijs om het nieuws online, in beeld, geluid en op papier te volgen en te interpreteren. Wij helpen leerkrachten om nieuwsmedia in hun lesprogramma te verwerken met de Nieuwsservice, lesmaterialen en kennisuitwisseling.

Het motiveert leerlingen om te rekenen aan de hand van reële en actuele contexten. Een koppeling van de schoolse omgeving met de wereld buiten school laat de relevantie van het vak zien en maakt het rekenen minder abstract. Veel artikelen in de krant zijn opgebouwd aan de hand van getallen. Van fileproblematiek tot economie, van verkiezingen tot internationaal nieuws. De kranten staan vol met cijfers en in online nieuwsmedia is steeds meer big data beschikbaar over maatschappelijke onderwerpen. Gecijferdheid hoort een onderdeel te zijn van informatievaardigheden en veel getallen in het nieuws zijn niet waardevrij. Tijdens de workshop gaan leerkrachten aan de slag met betekenisvol rekenonderwijs. Het nieuws en de actualiteit worden als uitgangspunt gebruikt.

Chris van Hall is manager van Nieuws in de klas en heeft bij Kennisnet gewerkt. Hij volgt het nieuws en heeft een achtergrond in politicologie.


Workshop 3: Inter-Actief rekenonderwijs in een meertalige setting
Jarise Kaskens   Henrike de Munnik

Jarise Kaskens en Henrike de Munnik

"Ik kijk met mijn ogen en oren naar de juf, en dan begrijp ik de juf". In deze workshop nemen we u mee naar het rekenonderwijs in onderwijssettings voor nieuwkomers. We starten met de vraag op welke wijze je aan kunt sluiten bij het rekenen dat de leerling in het land van herkomst heeft gedaan. Vervolgens zal op basis van een presentatie van praktijkgericht onderzoek een voorbeeld worden gegeven hoe interactief rekenonderwijs op een school voor nieuwkomers is vormgegeven. Betekenis verlenen, rekentaalaanbod en leerkrachtvaardigheden zijn daarbij cruciale aspecten die we zullen belichten. Hoe zou dit in de praktijk gerealiseerd kunnen worden?

Jarise Kaskens is als hogeschoolhoofddocent bij Windesheim aan de Master Educational Needs (Rekenen-wiskunde en Gepersonaliseerd lerenen) en als onderzoeker aan het Kenniscentrum Educatie.

Henrike de Munnik is rekenspecialist en groepsleerkracht op het Taalcentrum in Almere.


Workshop 4: Formatief evalueren in de rekenles

Anneke Noteboom

Formatief evalueren is voor een groot gedeelte gewoon goed onderwijs geven. Je monitort voortdurend het leren van de leerlingen aan de hand van de drie vragen:

- Waar staat de leerling nu?

- Waar moet hij naar toe (doelen)?

- Wat heeft hij nodig om verder te komen (richting het doel of om het doel te bereiken)?

Het is niet alleen belangrijk voor de leraar om antwoorden op deze vragen te krijgen, maar ook voor de leerling zelf. Dit geeft hem meer grip op zijn eigen leerproces, meer eigenaarschap en verantwoordelijkheid, stimuleert de zelfstandigheid en vergroot de motivatie.

In deze workshop bespreken we hoe je formatief evalueren in je lespraktijk kunt inbedden en met welke speelse werkvormen en open vragen je het leren van, voor en met de leerlingen inzichtelijk maakt. We bespreken daarnaast ook het formuleren van goede leerdoelen en succescriteria en het geven van effectieve feedback.

De insteek van deze workshop is het rekenonderwijs.

Anneke Noteboom werkt bij SLO als leerplanontwikkelaar op het gebied van rekenen-wiskunde, voornamelijk voor het basisonderwijs. Ze is betrokken bij projecten rond de referentieniveaus, kleuters, hoogbegaafdheid en Toetsing en evaluatie. Ze heeft in het rekentijdschrift Volgens Bartjens een vaste rubriek 'Spel in de rekenles'.


Workshop 5: Taalbewust wiskundeonderwijs in onder- en bovenbouw

 

 

Tom Robijns, Saskia Buyckx

   

Marieke Vandersmissen, Saskia Timmermans, Tine Van Houtven

In het realistisch wiskundeonderwijs van de lagere school is het begrijpen van probleemstellingen, het verwoorden van mogelijke oplossingswegen en verantwoorden van de eigen oplossing essentieel. Taal kan hierbij een hefboom of een struikelblok zijn. De overkoepelende doelstelling van dit project is de co-constructie van een nieuw, toegepast referentiekader ‘Taalbewust wiskundeonderwijs’ door lectoren wiskunde, didactiek en taal van drie Vlaamse lerarenopleidingen Lager Onderwijs, en de integratie ervan in de eigen opleiding (zowel op het niveau van de eigen didactiek als op het niveau didactiek Lager Onderwijs). Vervolgens werd dit kader in verschillende actieonderzoeken uitgeprobeerd en afgetoetst, zowel bij studenten en docenten in de lerarenopleiding lager onderwijs als in de praktijk van de lagere school. In de presentatie tonen we aan de hand van concrete voorbeelden en materialen hoe dat proces in z’n werk ging.

Tom Robijns is sinds 2001 lector wiskunde aan de lerarenopleiding lager onderwijs van de UC Leuven-Limburg (de voormalige KHLeuven). Van opleiding is hij licentiaat wiskunde (1999, KU Leuven). De voorbije twee jaren participeerde hij aan het School of Education-project Rekenen op taal, waarvan hij nu een van de trajecten zal presenteren samen met twee andere projectmedewerkers.

Saskia Buyckx is sinds 2002 lector taal en leerzorg aan de lerarenopleiding lager onderwijs van de UC Leuven-Limburg (de voormalige KHLeuven). Van opleiding is zij leerkracht lager onderwijs (1998, KHLeuven) en licentiaat in de logopedische en audiologische wetenschappen (2002, KULeuven). Sinds twee jaar combineert ze haar job als lerarenopleider met die van co-teacher in een basisschool.

Marieke Vandersmissen is sinds 2001 pedagoog aan de lerarenopleiding lager onderwijs van de UC Leuven-Limburg (de voormalige KHLeuven). Van opleiding is zij licentiaat pedagogische wetenschappen (2000, KU Leuven). De voorbije twee jaren participeerde zij aan het School of Education-project Rekenen op taal.

Saskia Timmermans is sinds 2008 lector taal aan de lerarenopleiding lager onderwijs van Odisee (de voormalige KaHO Sint Lieven). Daarvoor werkte zij gedurende 11 jaar op het Centrum voor Taal en Onderwijs (KU Leuven). Van opleiding is zij leraar lager onderwijs en licentiaat pedagogische wetenschappen (1995, KU Leuven). De voorbije twee jaren participeerde zij aan het School of Education-project Rekenen op taal.

Tine Van Houtven is sinds 2012 lector Nederlands aan de lerarenopleiding lager onderwijs van Thomas More. Van opleiding is zij licentiaat Germaanse Talen (2003, KU Leuven). Zij was de voorbije twee jaar tevens projectleider van het School of Education-project ‘Rekenen op taal’ en werkte in het verleden mee aan diverse projecten over taalbeleid in het hoger onderwijs.


Workshop 6: Formatief evalueren tijdens de taalles

 

 

Joanneke Prenger en Gerdineke van Silfhout

Formatief evalueren is voor een groot gedeelte gewoon goed onderwijs geven. Je monitort voortdurend het leren van de leerlingen aan de hand van de drie vragen:

- Waar staat de leerling nu?

- Waar moet hij naar toe (doelen)?

- Wat heeft hij nodig om verder te komen (richting het doel of om het doel te bereiken)?

Het is niet alleen belangrijk voor de leraar om antwoorden op deze vragen te krijgen, maar ook voor de leerling zelf. Dit geeft hem meer grip op zijn eigen leerproces, meer eigenaarschap en verantwoordelijkheid, stimuleert de zelfstandigheid en vergroot de motivatie.

In deze workshop bespreken we hoe je formatief evalueren in je lespraktijk kunt inbedden en met welke speelse werkvormen en open vragen je het leren van, voor en met de leerlingen inzichtelijk maakt. We bespreken daarnaast ook het formuleren van goede leerdoelen en succescriteria en het geven van effectieve feedback.

De insteek van deze workshop is het taalonderwijs.

Joanneke Prenger werkt als leerplanontwikkelaar taal in het basisonderwijs bij SLO. Zij is betrokken bij diverse projecten voor het taalonderwijs: geïntegreerd taalonderwijs, het Landelijk Netwerk Taal, taal bij de vakken, taalonderwijs van de toekomst. Vanuit SLO is ze ook hoofdredacteur van het tijdschrift MeerTaal, tijdschrift over de taalontwikkeling van kinderen in het onderwijs tot 12 jaar.

Gerdineke van Silfhout is leerplanontwikkelaar en vakexpert Nederlands bij SLO.


Workshop 7: Lesmateriaal ontwikkelen voor taalontwikkeling in de reken-wiskundeles

Dolly van Eerde

Tien jaar geleden vroegen leerkrachten me vaak: ‘Waarom zou ik aandacht aan taal besteden in de rekenles?’ Inmiddels wordt in brede kring erkend dat aandacht voor taal in het reken/wiskundeonderwijs nodig is.  De vraag van leraren is nu: ‘Hoe kan ik aandacht aan taal besteden in de rekenles?’ In deze werkgroep  gaan we op zoek naar concrete antwoorden op deze vraag. Aanknopingspunt hierbij is taalontwikkelend reken-wiskundeonderwijs, een aanpak waarbij tijdens de reken-wiskundeles de relevante taal wordt ontwikkeld.

Allereerst bespreek ik kort op welke manieren taal een rol speelt in de rekenles en om welke soorten taal het gaat. Daarna gaan we materiaal ontwerpen voor taalontwikkeling in de rekenles. Om dicht bij het bestaande onderwijs te blijven vormt materiaal uit reken-wiskundemethoden het vertrekpunt. We gaan stapsgewijs aan de slag. Eerst wordt de taal in een methodische opgave geanalyseerd en  worden bijbehorende taaldoelen geformuleerd. Van daaruit ontwikkelen we activiteiten en eenvoudig materiaal voor de ontwikkeling van relevante taal. Ik laat steeds voorbeelden zien om dit ontwikkelwerk te ondersteunen.  Er wordt in groepjes gewerkt en regelmatig vindt uitwisseling en discussie plaats met de hele groep.

Dolly van Eerde is verbonden aan het Freudenthal instituut van de universiteit Utrecht waar ze tot voor kort werkzaam was als onderzoeker en docent. De afgelopen vijftien jaar deed zij onderzoek naar taal in de reken-wiskundeonderwijs en heeft ze samen met anderen diverse materialen ontwikkeld waarmee leraren tijdens de reken-wiskundeles de taalontwikkeling van hun leerlingen kunnen ondersteunen.


Workshop 8: Ik zie, ik zie wat jij niet ziet! Wat zie je dan?

Anneke van Gool

Het valt vaak niet mee om in taal uit te drukken wat we waarnemen en ervaren in de ruimte om ons heen. Niet voor niets zeggen we wel, één plaatje zegt meer dan duizend woorden. We hebben er vaak gewoon de woorden niet voor. Ook bij kinderen zien we dat de taal om aan anderen te vertellen wat ze zien en hoe ze handelen vaak beperkt is. ‘Kijk maar, je doet het gewoon zo’ of ‘deze, die moet niet daar maar die moet hier staan!’ dat is vaak de enige uitleg die je krijgt. 

Taal is nodig bij het leren van meten en meetkunde. Het verwoorden van je handelen en denken draagt bij aan beter begrip. Vaak gaat het om minder alledaagse woorden, denk bijvoorbeeld aan  woorden als liniaal, aanzicht, standpunt of symmetrisch. Soms gaat het om woorden die in de vaktaal een andere betekenis hebben dan daarbuiten, bijvoorbeeld maat, ruit of vlieger.  

In deze workshop verkennen we hoe taal kan helpen om je bewust te worden van ervaringen en reflectie erop. We gaan concreet aan de slag met onderwerpen die u morgen in uw eigen groep kunt toepassen.  

Anneke van Gool is gedurende een lange periode opleider rekenen en rekendidactiek geweest op de Pabo in Tilburg en ontwikkelt tegenwoordig materialen voor het rekenwiskunde onderwijs van po tot en met mbo. Daarnaast verzorgt ze trainingen en workshops over rekendidactiek.    


Workshop 9: Wiscodans: Rekenen en bewegen


Anette Markusse

Hoe integreert u bewegen in uw rekenlessen? Hoe werkt u aan uw doelen voor rekenontwikkeling door middel van wiscodans?

Op de basisschool werken de leerlingen tijdens de rekenles meestal vanuit het rekenboek. Op de iPabo vroeg men zich af of het ook anders kan. Zou je in plaats van het boek ook het eigen lichaam kunnen gebruiken? Wat voor effect zou dat hebben? Met deze vragen in het achterhoofd werden twee dansen ontworpen waarin verschillende wiskundige activiteiten werden verwerkt. Gedurende het hele traject van ontwerp en uitvoering ontdekten studenten en docenten dat deze activiteit veel meer opleverde dan wiskundig inzicht. De dansen werden hierna opgenomen in het materiaal van de Grote Rekendag. Tijdens de workshop doen we hiervan verslag, maar we blijven daarbij niet stilzitten. Het wordt een swingende workshop waarbij u ook zelf gaat wiscodansen.

Annette Markusse is docent rekenen, wiskunde & didactiek bij de Hogeschool iPabo


naar boven